انسان، اطلاعات، تكنولوژی
عنوان مقاله: انسان، اطلاعات، تكنولوژی
نویسنده/ مترجم: داریوش محجوبی
آدرس پست الکترونیکی نویسنده/ مترجم:
تاریخ تهیه:
ارسال کننده: همفکران جامعه مجازی - تاریخ ارسال: 1388
آدرس پست الکترونیکی ارسال کننده:
موضوع اصلی: صنعت - موضوع فرعی: اجزای کلی تشکیل دهنده صنعت
سه کلیدواژه اصلی به ترتیب اهمیت: انسان، اطلاعات، تکنولوژی
سه کلیدواژه فرعی به ترتیب اهمیت: مهارت، تکنیک، انتقال تکنولوژی
چکیده مقاله
تكنولوژی حاصل فعالیتهای بشر است و به اندازه حیات بشری قدمت دارد. تكنولوژی دستمایهای برای شناخت پدیدهها و تغییر جهان به قصد تولید و بهبود شرایط زیست انسان است. "انسان" با استفاده از "اطلاعات" و "تكنولوژی" بیشترین شناخت را از پدیدهها به دست میآورد ولی به طور نسبی كمترین اطلاع و شناخت را از ماهیت این پدیدهها دارد. داده بخشی از اطلاعات است كه قابلیت تدوین شدن و نگهداری در طول زمان را دارد. مهارت قدیمیترین جزء اطلاعات را تشكیل میدهد و عامل كسب و اجرای مهارت، انسان است. سازمان و روش به عنوان عامل منسجم كننده اجزاء سیستم تكنولوژی، پیچیدهترین قسمت تكنولوژی را تشكیل میدهد. سازمان و روش معمولا از طریق روابط اجتماعی، فرهنگی و تجربههای فردی از نسلی به نسل دیگر منتقل میشوند و انسانها به عنوان عامل استفاده از سازمان و روش، بیشترین نقش را در آن دارند.
انسان، اطلاعات، تكنولوژی
تكنولوژی حاصل فعالیتهای بشر است و به اندازه حیات بشری قدمت دارد. تكنولوژی دستمایهای برای شناخت پدیدهها و تغییر جهان به قصد تولید و بهبود شرایط زیست انسان است. اگر چه تكنولوژی امكانات بسیار قوی برای شناخت جهان در اختیار بشر گذاشته است، ولی "اطلاعات" و شناخت انسان از خود پدیده "تكنولوژی"، در مقایسه با رشتههای دیگر فعالیت بشر بسیار محدود است. اطلاعات پدیدهای است كه از طریق كسب آن، دیگر پدیدهها را میشناسیم ولی آگاهی كلی و شناخت منظم ما از خود "اطلاعات" به عنوان پدیدهای مستقل و بنیادی نیز به شدت محدود است.
به این ترتیب دیده میشود كه "انسان" با استفاده از "اطلاعات" و "تكنولوژی" بیشترین شناخت را از پدیدهها به دست میآورد ولی به طور نسبی كمترین اطلاع و شناخت را از ماهیت این پدیدهها دارد. هدف نوشته حاضر بررسی مقدماتی روابط بین "انسان"، "اطلاعات" و "تكنولوژی" است، با این استنتاج كه اطلاعات عامل عمده ارتباط بین انسان و تكنولوژی است و پیشرفت تكنولوژی عمدتا از طریق پیشرفت و تقویت قابلیتهای اطلاعاتی انسان صورت میگیرد.
سیستم تولید و سیستم تكنولوژی
بشر برای آن كه بتواند خود با آسودگی و رفاه نسبی به زندگی ادامه دهد، نیازمند كار و تولید است. تلاش برای تولید محصولات مورد نیاز بشر، در سپیده دم پیدایش جوامع بشری ریشه دارد. با پیشرفت و تكامل جوامع بشری، نیازها و تولیدات بشر متنوعتر و گستردهتر شده است. مطالعه روابط تولید، بدون طبقهبندیهای مناسب امكانپذیر نیست. مرسوم است كه تولیدات بشر را در كلیترین حالت، به دو گروه اصلی "كالا" و "خدمات" تقسیم میكنند كه هر یك از اینها نیز دارای تقسیمات و طبقهبندیهای متنوعی است. اگر كل عملكرد تولید را به عنوان یك سیستم در نظر بگیریم كه كالا و خدمات خروجی (برونداد) آن باشند، این سیستم نیازمند یك مجموعه ورودی (درونداد) است.
به عنوان یك حالت كلی، ورودیهای سیستم تولید را میتوان به اجزاء و عناصر زیر تقسیم كرد: انسان، اطلاعات، ابزار، ماده و انرژی. در این مثال، ابزار شامل هر گونه وسیله مورد احتیاج برای تولید، از یك چكش ساده معمولی گرفته تا ماشینهای بسیار پیشرفته و راكتورهای شیمیایی و اتمی و حتی كارخانهها است. در این تعریف، اطلاعات در برگیرنده مقولههایی همچون علم، دانش، داده، نقشه و مدارك فنی، تجربه، مهارت، مدیریت و اشكال سازماندهی است. با این تعبیر و نگرش اطلاعات تنها به صنعت كامپیوتر منحصر و محدود نیست.
با توجه به روابط بالا، سیستم تولید و ورودی و خروجیهای آن را میتوان به صورت زیر نشان داد:
سیستم تولید:
-
ورودیها: انسان، اطلاعات، ابزار، ماده، انرژی
-
خروجیها: کالا، خدمات
با عنایت به روابط ارائه شده در مورد سیستم تولید، تكنولوژی را به صورت زیر میتوان توصیف كرد: تكنولوژی عبارت از سیستم منسجمی از اطلاعات و ابزار مورد احتیاج برای تولید مورد نظر است. اگر چه سیستم تكنولوژی از دو جزء "اطلاعاتی" و "ابزاری" تشكیل شده است ولی در كلیه حالتها این دو جزء از اهمیت یكسانی برخوردار نیستند. با در نظر گرفتن مدل ارائه شده برای سیستم تولید و تعریف عرضه شده برای تكنولوژی، روابط بین سیستم تولید و تكنولوژی را میتوان به صورت زیر نمایش داد:
سیستم تولید:
-
ورودیها: انسان، تکنولوژی(اطلاعات+ابزار)، ماده، انرژی
-
خروجیها: کالا، خدمات
در تعریف ارائه شده بالا، تكنولوژی به عنوان یك مفهوم سیستمی ارائه شده است. مراد از سیستم، مجموعه عناصری است كه دارای روابط متقابل همارز باشند. سیستم منسجم سیستمی است كه سازمان ورودی و خروجی اجزا و عناصر داخلی آن به صورتی باشد كه كل سیستم را در جهت اجرای اهداف آن یاری نماید. تمامی سیستمها الزاما به صورت سیستم منسجم نیستند. برای مثال یك بدن زنده سالم با توجه به اهداف زیستشناختی (بیولوژیكی) حیات، سیستم منسجمی است ولی همین بدن زنده زمانی كه میمیرد یعنی از پیگیری اهداف زیستشناختی خود باز میماند، دیگر سیستم منسجمی نیست.
ارتباط انسان و تكنولوژی قدمتی در حد حیات بشر دارد و در این مدت طولانی همیشه رابطه متقابل و عمیق دوطرفهای بین انسان و تكنولوژی وجود داشته است، ولی با توجه به این كه انسان عامل تكنولوژی است و نه خود تكنولوژی، در مدل كلی عرضه شده بالا، انسان و تكنولوژی به صورت دو پدیده مستقل ارائه شدهاند.
طبقهبندی بخش "اطلاعات" تكنولوژی
با وجود آن كه بخش "اطلاعات" تكنولوژی دارای اهمیتی روزافزون است، ولی به دلیل پیچیدگی كلی مبحث "اطلاعات" و با توجه به این كه در مورد ماهیت "اطلاعات" مطالعات نسبتا محدودی صورت گرفته است، شناخت كلی ما از پدیده اطلاعات و نیز طبقهبندیهای آن بسیار محدود است. در مقاله حاضر بخش اطلاعات تكنولوژی به سه جزء "مهارت"، "داده" و "عامل انسجام" تقسیم شده است. توضیح این كه این سه جزء اطلاعاتی دارای وابستگی متقابل هستند و در مبحث اطلاعات عملا طیف واحدی را به وجود میآورند. با مطالعه و تحقیق میتوان بخشهایی از مهارت و عامل انسجام را به صورت داده درآورد.
مهارت
مهارت ناشی از توان و قابلیتهای اجرایی افراد بشر برای اجرای امور مورد نظر خویش است. مهارت یكی از قدیمیترین و اجراییترین بخشهای تكنولوژی بوده و كسب مهارتهای مورد نیاز یكی از شرطهای لازم برای انجام هر عمل تولیدی است. در نتیجه ارتقای تكنولوژی باید با تکیه بر ارتقای مهارتهای مورد نیاز صورت گیرد.
داده
جزء بسیار مهم تكنولوژی را "داده" تشكیل میدهد. داده شامل آن بخش از اطلاعات است كه به صورت بالفعل قابلیت مدون شدن را دارد. با توجه به این كه ماشینهای ساخت بشر از جمله كامپیوتر فقط قابلیت ذخیرهسازی و پردازش داده را دارند، اشكال دیگر اطلاعات را ابتدا اید به صورت داده در آورد تا قابلیت مدون شدن و كار با ماشین را به دست آورند. اهمیت بخش داده به حدی است كه در بسیاری از منابع موجود، منظور از اطلاعات فقط داده است.
عامل انسجام
در ابتدای مقاله، تكنولوژی به صورت سیستم منسجمی از اطلاعات و ابزار مورد نیاز برای تولید مورد نظر تعریف شد. ابزار، داده و مهارتهای مورد نیاز برای اجرای عملیات تولیدی، به روشهای مختلف از جمله "خرید" قابل حصول است. ولی در عمل دیده شده است كه اقدامات صورت گرفته در جهت خرید ابزار، داده و مهارتها، به تشكیل سیستم كامل تكنولوژی در كشور میزبان منجر نشده است. علت این پدیده را باید در ماهیت سیستم تكنولوژی جستجو كرد. تا زمانی كه اجزای تكنولوژی هماهنگ با شرایط محیطی و نیازها، چنان در یكدیگر تنیده نشوند كه به صورت سیستم منسجمی درآیند، سیستم تكنولوژی عملا تشكیل نخواهد شد.
به این ترتیب دیده میشود كه حد قابلیت تكنولوژیك یك مجموعه، به حد انسجام سیستم آن بستگی تام دارد. اگر بتوان عامل اطلاعاتی سومی را با عنوان "عامل انسجام" تعریف كرد كه اجزای دیگر سیستم تكنولوژی یعنی ابزار، مهارت و داده را به صورت هماهنگ درآورد و سیستم آنها را منسجم نماید، بررسی منظم و كلنگرانه مبحث تكنولوژی تسهیل خواهد شد. عامل انسجام میتواند به صورت "سازمان ناظر بر روابط بین اجزاء سیستم" و "روش مورد استفاده كل سیستم" در نظر گرفته شود.
به این ترتیب "سازمان" و "روش" همچون فضایی عمل میكنند كه اجزاء دیگر تكنولوژی را به یكدیگر پیوند میدهند. سازمان و روش پیچیدهترین و ناشناختهترین بخشهای یك سیستم تكنولوژی را تشكیل داده و جزء عواملی هستند كه به جامعه گیرنده تكنولوژی بستگی شدیدی دارند و از این نظر قابلیت انتقال آنها به شدت محدود میگردد. بین "سازمان"، "روش"، "داده" و "مهارت" روابط متقابل پیچیدهای وجود دارد كه این نوشته به آنها نمیپردازد.
تعریف تكنیك
در موارد بسیاری، مبحثهای "تكنیك" و "تكنولوژی" بدون آن كه مفهوم دقیق هر یك و رابطه بین آنها روشن شده باشد، در كنار یكدیگر و حتی به جای یكدیگر مورد استفاده قرار میگیرند. با توجه به تعریف و اجزاء سیستم تكنولوژی، تعریف تكنیك را میتوان چنین پیشنهاد كرد: تكنیك عبارت از مجموعه داده و مهارتهای لازم برای تولید مورد نظر است. به این ترتیب مهمترین روابط بین تكنیك و تكنولوژی را میتوان به صورت زیر خلاصه كرد: تكنیكها، زیرمجموعههای یك سیستم تكنولوژی هستند ولی روابط و ارتباط منسجمی را به وجود نمی آورند. انتقال تكنیكها با توجه به قابلیت انتقال داده و مهارتهای مورد نظر، به سهولت نسبی امكانپذیر است. در حالی كه انتقال سیستم تكنولوژی با توجه به نیاز به تشكیل قسمت منسجم كننده، بسیار محدود است.
انسان و اطلاعات
با توجه به طبقهبندی اطلاعات به سه جزء داده، مهارت و سازمان – روش، بررسی كلی روابط بین انسان و اطلاعات از طریق روابط بین انسان و هر یك از این سه جزء اطلاعاتی به شرح زیر صورت میگیرد:
انسان و داده
داده بخشی از اطلاعات است كه قابلیت تدوین شدن و نگهداری در طول زمان را دارد. آموزشهای عمومی و كلاسیك مهمترین مكانیسم برای تقویت قابلیتهای انسان برای كسب و استفاده از داده و دانش است. در روزگار ما، از طریق مطالعه و تحقیق، انسان بیشترین نقش خویش را با به وجود آوردن داده و دانش جدید انجام داده و سپس ذخیرهسازی و پردازش آن را به كامپیوتر واگذاشته است. یكی از مكانیسمهای عمده پیشرفت تكنولوژی تبدیل مهارت به داده و دانش بوده است.
انسان و مهارت
مهارت قدیمیترین جزء اطلاعات را تشكیل میدهد و عامل كسب و اجرای مهارت، انسان است. تا روزگاری طولانی از حیات بشر كه هنوز قسمت داده تكنولوژی رشد كافی نكرده بود، تقویت قابلیتهای تكنولوژی بشر عمدتا از طریق افزایش مهارتها صورت میگرفت. با توجه به این كه مهارتها قابلیت تدوین و ثبت شدن را ندارند و در هر فرد باید از نو به وجود بیایند، تا روزگار نزدیك ما، كسب و ارتقاء مهارتها فقط در حین كار عملی صورت میگرفت. امروزه آموزشهای تخصصی، مكانیسم عمده كسب و ارتقاء مهارت در برخی رشتههاست. در حالی كه هنوز نیز كسب مهارت در رشتههای بسیاری بدون آموزشهای تخصصی و عمدتا از طریق كار و عمل صورت میگیرد.
انسان، سازمان و روش
سازمان و روش به عنوان عامل منسجم كننده اجزاء سیستم تكنولوژی، پیچیدهترین قسمت تكنولوژی را تشكیل داده و در عین حال كمتر مورد بررسیهای منظم قرار گرفتهاند. سازمان و روش معمولا از طریق روابط اجتماعی، فرهنگی و تجربههای فردی از نسلی به نسل دیگر منتقل میشوند و انسانها به عنوان عامل استفاده از سازمان و روش، بیشترین نقش را در آن دارند.
منبع: آرشیو دورههای قدیمی مجله دانشمند به مدیر مسئولی و سردبیری علی میرزایی
«بنیاد علمی و فرهنگی گرامی» با شعار «گسترش دانش - اعتلای زبان» و با هدف «گسترش دانش به زبان فارسی روان» و «پاسخگویی نیازهای کاربردی جامعه ایرانی»، کوشش دارد تا با «جستجو»، «انتخاب»، «ویرایش»، «نمایه سازی» و «ارائه» مطالب علمی به زبان فارسی روان در محیط اینترنت، نسبت به افزايش رغبت مطالعه مطالب علمی و از اين طريق به گسترش دانش و اعتلای زبان فارسی در محيط اينترنت کمک کند. توضيح اين که مراد از زبان فارسی مورد اشاره در بالا، شکل نوشتاری روان و درست زبان مورد تکلم در تهران و مورد استفاده در آثار مکتوب و رسانه های کشور در زمان حال بوده و تعبيرهايی نظير «زبان خالص» و غیره مورد نظر نخواهد بود. با گسترش فناوری ارتباطات و اطلاعات و با وجود انبوه اطلاعات به ساير زبان ها در فضای مجازی اينترنت، زبان فارسی نيز بايد از طريق کاربرد درست آن، جايگاه شايسته خود را در اين فضا پيدا کند. حقوق معنوی مطالب ارائه شده در این سایت، در درجه اول متعلق به صاحبان آثار (نویسنده، مترجم و ناشر به شیوه نشر سنتی) و در درجه دوم از نظر انتخاب، اعمال وِیرایش های وِیژه، نمایه سازی، تایپ، آماده سازی و ارائه الکترونیکی آن ها، به بنیاد علمی – فرهنگی تعلق دارد. استفاده از مطالب ارائه شده در این سایت با ذکر منبع آزاد است.