کاربرد اطلاعات تکنولوژیکی موجود در اسناد ثبت اختراع
عنوان مقاله: کاربرد اطلاعات تکنولوژیکی موجود در اسناد ثبت اختراع
نویسنده/ مترجم: بایزید مردوخی
آدرس پست الکترونیکی نویسنده/ مترجم:
تاریخ تهیه:
ارسال کننده: همفکران جامعه مجازی - تاریخ ارسال: 1388
آدرس پست الکترونیکی ارسال کننده:
موضوع اصلی: اختراعات - موضوع فرعی: ثبت اختراعات
سه کلیدواژه اصلی به ترتیب اهمیت: اطلاعات اختراعات، انتخاب تکنولوژی، خرید تکنولوژی
سه کلیدواژه فرعی به ترتیب اهمیت: ادارات ثبت اختراع، حق انحصار، دانش فنی
چکیده مقاله
وسیلهای که معمولا مردم را از اختراعات ثبت شده آگاه میکند، نشر مشخصات اختراعات است که در ازای انتشار و علنی کردن اختراع، به مخترع حق انحصار میدهند. سند ثبت اختراع، شامل "چکیدهای" از خود اختراع است که ضمن بیان مشخصات آن، اصل مسئلهای که برای آن راه حل ارائه شده و کاربرد اصلی اختراع در حل آن مسئله را بیان میکند. از میان این اطلاعات مربوط به اختراعات، دو گروه از اطلاعات، در برگیرنده اطلاعات فنی هستند: موضوع اختراع و طبقهبندی آن. در طرح طبقهبندی اطلاعات فنی، کلیه اختراعاتی که دارای طبیعت یکسان هستند در یک گروه طبقهبندی میشوند. هر اظهارنامه ثبت اختراع در واحدی از نظام طبقهبندی قرار میگیرد که به وسیله ردیفی از حروف و اعداد شمارهگذاری میشود. ا ین گونه اطلاعات کتابشناسی، کلید ذخیره سازی اسناد و مدارک و دستیابی مجدد به اطلاعات ثبت اختراعات است. اطلاعات ثبت اختراعات به تمام جریانهای انتقال تکنولوژی کمک میکند و جنبههای زیانبار و ناسازگار آن را کاهش میدهد. کشورهای در حال توسعه با استفاده از امکانات موجود در نظام ثبت اختراعات، میتوانند موقعیت خود پشت میزهای مذاکره را تقویت نمایند.
کاربرد اطلاعات تکنولوژیکی موجود در اسناد ثبت اختراع
در کتابهای قدیمی مربوط به ثبت اختراعات، مخترع را "معلم ملت" نامیدهاند که باید از حق انحصار برخوردار باشد و وظیفه دولت است که برای حداکثر استفاده جامعه از این تعلیم، اقدامات لازم را به عمل آورد. وسیلهای که معمولا مردم را از اختراعات ثبت شده آگاه میکند، نشر مشخصات اختراعات است که در ازای انتشار و علنی کردن اختراع، به مخترع حق انحصار میدهند. مشخصات یک اختراع، علاوه بر اطلاعات کافی (در خور درک اهل فن)، شامل اطلاعات اضافی مثل موارد تعلق حق انحصار و موضوع تحت حمایت قانونی نیز هست. سند ثبت اختراع، شامل "چکیدهای" از خود اختراع است که ضمن بیان مشخصات آن، اصل مسئلهای که برای آن راه حل ارائه شده و کاربرد اصلی اختراع در حل آن مسئله را بیان میکند. در موارد لزوم نیز فرمولهای شیمیایی و نمودارهایی در این چکیدهها میآید.
اطلاعات کتابشناسی ثبت اختراع
این گونه اطلاعات را معمولا در روی جلد سند ثبت اختراع میتوان پیدا کرد. این اطلاعات عمدتا در باره وضعیت قانونی ثبت اختراع، دارنده (بانک) اختراع ثبت شده، تاریخ تشکیل پرونده و اثبات حق انحصار برای دارنده اختراع و مرجع واگذاری حق انحصار است. سایر اطلاعات مفیدی که در این سند میآید به مخترع، تاریخ انتشار و هر نوع مرجع دیگری که در جریان واگذاری حق انحصار نام برده شده است، مربوط است. از میان این اطلاعات، دو گروه از اطلاعات، در برگیرنده اطلاعات فنی هستند: موضوع اختراع و طبقهبندی آن.
طرح طبقهبندی اطلاعات فنی عبارت است از ترتیب و تنظیم رشتههای مختلف تکنولوژی به طوری که کلیه اختراعاتی که دارای طبیعت یکسان هستند در یک گروه طبقهبندی میشوند. هر اظهارنامه ثبت اختراع را در واحدی از نظام طبقهبندی قرار میدهند که به وسیله ردیفی از حروف و اعداد شمارهگذاری میشود. ا ین گونه اطلاعات کتابشناسی، کلید ذخیره سازی اسناد و مدارک و دستیابی مجدد به اطلاعات ثبت اختراعات است.
انواع مدارک
در بیشتر موارد، انتشار یک مدرک از طریق چاپ نسخهای از اظهارنامه تسلیمی متقاضی صورت میگیرد. در بعضی از کشورها نیز به عوض چاپ مدارک ثبت اختراع، از طریق "بازگذاشتن" مدارک برای مراجعه عمومی، آنها را در معرض بازرسی عموم قرار میدهند و در صورت درخواست، نسخهای از آن به صورت کپی در اختیار علاقمندان قرار میگیرد.
انواع حق انحصار
مدارک مربوط به الگوهای کاربردی با گواهینامه مخترعان را میتوان همچون منبعی از اطلاعات فنی مورد استفاده قرار داد. در بعضی از کشورها، اظهارنامههای در حال رسیدگی نیز هم نظیر اختراعات ثبت شده و مورد تایید، چند ماه پس از تاریخ تشکیل پرونده اختراع، یا پس از تاریخ معینی که به عنوان مهلت ادعای اولویت تعیین میگردد، منتشر میشوند.
هدف از این کار، تضمین پخش و انتشار سریع دانشهای فنی جدید، بدون توجه به مدت لازم برای رسیدگی و تایید اختراع جدید است. مدت زمان لازم برای رسیدگی و تایید اختراع ممکن است در اثر انبوه تقاضاها و اظهارنامههای معوقه در ادارات ثبت اختراع، یا در اثر آزمایشهایی که لازم است انجام شود، بسیار طولانی شود. دلیل دیگری که برای این انتشار اضافی پیش میآید این است که فرصتی دادهشود تا پیش از ثبت و تایید اختراع یک نفر، معترضان، مخالفان و مدعیان دیگر نیز بتوانند در جریان امور قرارگیرند.
مدارک ثبت اختراع از نظر موضوعات و محتوا تفاوت دارند. استفاده جهانی از مدرک ثبت اختراع در ادارات ثبت اختراعات که به قصد بررسی و تحقیق انجام میشود، به منظور سهولت دسترسی به آنها، استاندارد کردن این مدارک را الزامی کرده است. استاندارد کردن اطلاعات کتابشناسی از طریق همکاریهای بینالمللی در چارچوب سازمان جهانی مالکیت معنوی (WIPO) امکانپذیر شدهاست. این امر عمدتا در مورد اطلاعات کتابشناسی و چکیده انجام میشود.
استاندارهایی نیز در مورد شکل و مشخصات ظاهری مدارک، علایم اختصاری مورد استفاده و حداقل اطلاعاتی که باید ارائه شود وجود دارد. برای هر گروه از اطلاعات یک شماره کلید که تعریف معینی دارد، تعیین شدهاست. بر اساس این سیستم، خواننده میتواند تحت یک شماره معین به نوع خاصی از اطلاعات دسترسی پیدا کند.
طبقهبندی بین المللی اختراعات
کثرت تعداد مدارک ثبت اختراع ایجاب میکند که بایگانی آنها با نظم خاصی صورت گیرد. روش بایگانی مدارک ثبت اختراع باید به صورتی باشد که کلیه مدارک مربوط به یک اختراع خاص را بتوان به سرعت جمعآوری کرد. از این طریق است که مسئولان رسیدگی به مدارک ثبت اختراع میتوانند مدارک را طبقهبندی کنند. برای این منظور، از نظام طبقهبندی اختراعات که به وسیله ادارات ثبت اختراعات ایجاد گردیده و گسترش داده شده است، استفاده میشود. این نظام طبقهبندی ابزار بسیار با ارزشی است که همه امور مربوط به اطلاعات اختراعات در ادارات ثبت اختراعات بر اساس آن تنظیم و اداره میشود.
روش عملی که به کار گرفته میشود این است که مدارک را بر حسب زمینه موضوعی که اختراع به آن مربوط میشود، مرتب و بایگانی میکنند. از میان کلیه نظامهایی که در آغاز برای طبقهبندی اختراعات وجود داشت، فقط دو نظام مهم طبقهبندی تاکنون بر جای مانده است: نظام طبقهبندی ایالات متحده و نظام طبقهبندی بینالمللی اختراعاتIPC. نظام طبقهبندی بینالمللی اختراعات در مورد بیش از 90 درصد مدارکی که در حال حاضر منتشر میشود، به کارگرفته میشود. در این نظام، تکنولوژی به چهار قسمت تقسیم میگردد. این تقسیمات عبارتند از: طبقه، زیر طبقه، گروه و زیر گروه. در مجموع هزاران موضوع در چارچوب طبقهبندی بینالمللی اختراعات قرار میگیرند.
طبقهبندی بینالمللی اختراعات، نظام طبقهبندی هماهنگ بینالمللی است که تنظیم مرتب تقریبا کلیه مدارک اختراعات را صرف نظر از منشاء آنها امکانپذیر میکند و بررسی بایگانی و پروندههای مربوط به مدارک را نیز تسهیل مینماید. این نظام طبقهبندی، در عین حال تنها وسیلهای است که به کمک آن ادارات ثبت اختراعات میتوانند وضعیت نسبی این امر را در سطح جهانی ارزیابی نمایند. علاوه بر اینها، نظام طبقهبندی جهانی اختراعات، وسیلهای برای پخش و توزیع اطلاعات منتخب بین کلیه استفاده کنندگان از اطلاعات ثبت اختراع است و امکان دسترسی آنها را به بایگانی عظیمی از دانش فنی فراهم میسازد که اهمیت آن را نمیتوان دست کم گرفت.
دسترسی به اطلاعات اختراعات
در حالی که کلیه اطلاعات مربوط به ثبت اختراعات را میتوان در مدارک ثبت اختراعات جستجو نمود، این مدارک تنها منبع برای دسترسی به اطلاعات اختراعات نیست. منابع متفاوت بسیاری در این زمینه موجود است. در بعضی از کشورها، بایگانی اداره ثبت اختراعات برای استفاده عمومی آزاد است. اما در اکثر موارد مجموعههای خاصی از مدارک منتخب برای مراجعه عمومی در ادارات ثبت اختراعات یا در مراکز اسناد کشورها ارائه میشود.
اطلاعات تکمیلی
برای دسترسی به اطلاعات ثبت اختراع، ابزارهای مفید و متعددی وجود دارد. در روی جلد هر یک از مدارک ثبت اختراع، اطلاعات کتابشناسی ثبت شده است. اطلاعات کتابشناسی که در روی جلد مدرک درج شده، راههای دسترسی به اطلاعات مورد نظر را نیز نشان میدهد. هر گاه مسائل و زمینههای فنی، تنها نقطه شروع جستجو باشد، شخص جستجوگر میتواند از طبقهبندی استفاده کند. این شخص در صورتی که اطلاعات لازم را از ساختار طبقهبندی هم نداشته باشد، میتواند قسمت یا قسمتهای مورد نظر خود را با استفاده از شاخص مرجع طبقهبندیها شناسایی نماید. در سایر موارد، وقتی که جستجوگر به یک یا چند قسمت از طبقهبندیها آشنایی داشته باشد، کار جستجو را از یک مدرک معین و مشخص آغاز میکند.
وقتی شماره یک مدرک ثبت اختراع را در اختیار داشته باشیم، دسترسی به اطلاعات آسانتر میشود. زیرا مدرک مورد نظر را میتوان از بین مجموعهای از مدارک که بر حسب ترتیب شمارهای نگهداری و مرتب شدهاند، پیدا کرد. اگر کسی بخواهد کشفیات شخص معینی را جستجو نماید یا اختراعاتی را که یک شرکت معین در یک زمینه خاص در تملک دارد، بداند، باید بررسی خود را از راه اسامی مندرج در مدارک، شروع نماید.
انتشار اطلاعات کتابشناسی
برای آگاه کردن عموم از وضعیت اظهارنامهها و اختراعات ثبت شده، ادارات ثبت اختراعات به نگهداری دفاتر ثبت اطلاعات و انتشار بولتن اقدام میکنند. هر دو این وسیلهها در برگیرنده اطلاعات کتابشناسی و اطلاعات اضافی مورد علاقه عموم از قبیل وجود امکان برای صدور حق امتیاز و یا خاتمه اعتبار یک اختراع ثبت شده است.
نقش
استفاده از مدارک ثبت اختراعات بر اساس اطلاعات کتابشناختی موجود در مورد هر اختراع محدود است به جستجوهایی که باید بر اساس طبقهبندیهای مندرج در پروندهها و طبق شمارههایی که در مجموعههای عددی وجود دارد، صورت پذیرد. نامها و شاخصها در مورد یک دوره معین و فهرستهایی از پروندههای طبقهبندی شده نیز کمکهای اضافی هستند که به صورتی گسترده مورد استفاده قرار میگیرند.
کاربرد اطلاعات ثبت اختراعات در تحقیق و توسعه
بارزترین هدف یک مدرک ثبت اختراع، ارائه اطلاعاتی در باره حق مالکیت صنعتی است که به وسیله آن احراز و گواهی میشود. به این وسیله رقیبان مطلع میشوند که اجازه استفاده از اختراع ادعایی را بدون کسب مجوز از دارنده حق انحصار اختراع ثبت شده ندارند. این مدرک ثبت اختراع در عین حال نیز اختراع ثبت شده و تحت حمایت قانون را به اطلاع عموم میرساند.
قبلا به حجم عظیم مدارک ثبت اختراعات که اداره و استفاده از آنها به علت همین حجم عظیم با مشکل روبهرو میشود، اشاره کردیم. اما در صورتی که این مدارک به صورتی مکانیزه قابل دسترسی باشند، کاملترین مجموعه از دانشهای فنی موجود هستند. کتابخانه یک اداره بزرگ بررسی اختراعات، امروزه حدود میلیاردها مدرک ثبت اختراع را در خود جای میدهد و سالانه بیش از میلیونها مدرک جدید مربوط به صدها هزار اختراع جدید را هم منتشر مینماید.
فقط قسمت ناچیزی از اطلاعاتی که در این اسناد وجود دارد از طریق سایر منابع مانند مجلههای علمی، تکنگاریهای فنی، کتابهای درسی، گزارش کار کنفرانسها و غیره قابل دسترسی هستند. آنچه که در مجلههای علمی منتشر میشود کمتر از 10 درصد مطالب مندرج در ثبت اختراعات است. فعالیتهای مربوط به تحقیق و توسعه بسیار پر هزینه هستند و از نظر اقتصادی فقط وقتی قابل توجیهند که سودآور باشند. از این روی این فعالیتها باید مبتنی بر علم و اطلاع از کلیه حقایق مربوط به آنها باشد. اطلاعات مربوط به ثبت اختراعات، از این نظر مفید هستند که از اتخاذ تصمیمات غلط جلوگیری میکنند.
بسیار اتفاق میافتد که مؤسسهای پس از تحقیقات طولانی و پر خرج، برای ثبت یک اختراع یا نوآوری مراجعه میکند و تازه در مییابد که مؤسسه دیگری سالها قبل آن محصول یا فرایند را به اسم خود به ثبت رسانیدهاست. نتیجه آن است که نه تنها اظهارنامه و درخواست ثبت اختراع مؤسسه رد میشود، بلکه از بهکار گرفتن اختراعی که آن را از آن خود میدانست نیز قانونا منع میشود. در صورتی که یک جستجوی خوب اولیه موجب آشکار شدن آن اختراع قبلا ثبت شده میگردید و از اتلاف سرمایهگذاری جلوگیری میکرد و آن همه تلاش تحقیقاتی نیز به هدر نمیرفت.
در این گونه موارد تصمیم درست عبارت است از اخذ امتیاز از دارنده حق انحصاری اختراع و پس از آن انجام تحقیقات لازم برای تکمیل بیشتر موضوع حق امتیاز و یا کشف راه حل دیگری برای کسب موقعیتی ممتاز و برتر در بازار. در نتیجه میتوان گفت که اولین قدم در شروع یک طرح تحقیق و توسعه، همانا جستجو و بررسی موضوع مورد نظر به ویژه در منابع مربوط به ثبت اختراعات است.
کسب تکنولوژی
اطلاعات مربوط به ثبت اختراعات، به ترتیبی که در بالا گفته شد، در جریان کسب تکنولوژی نیز واحد اهمیت است. خریدار تکنولوژی معمولا به جهت آنکه نمیداند کدام تکنولوژی مورد نیاز اوست تا آن را به دست آورد، در موقعیت بدی قرار دارد. آگاهی از حقوق مالکیت صنعتی که خرید تکنولوژی به اتکای آن صورت میگیرد، به جای مذاکراتی که صرفا بر مبنای اطلاعات فراهم شده از سوی فروشنده احتمالی حق امتیاز صورت میگیرد، این اطلاع را به خریدار میدهد که چه چیزی (حق امتیاز استفاده از تکنولوژی یا خود تکنولوژی) را واقعا دارد میخرد. از جمله مزایایی که از محل این اطلاعات فراهم برای کشورهای در حال توسعه میشود، این است که این کشورها میتوانند مسجل نمایند که مالک اصلی تکنولوژی چه کسی است. آنها از این طریق میتوانند اقدام به تماس مستقیم و بدون واسطه، با دارنده اصلی تکنولوژی بنمایند که به سهولت مذاکرات و نیز کاهش قیمتی که باید پرداخت شود، منجر میگردد.
علاوه بر این، میدانیم که تکنولوژی ثبت شده، دارایی اقتصادی با ارزشی است که خود میتواند موضوع معاملات تجاری باشد. همچنین میدانیم که اعطای حق امتیاز دانش فنی نیز واقعیتی مهم و مرسوم است. ثبت اختراعات، به کسی که قانونا حق واگذاری آن را در اختیار دارد موقعیت ممتازی میدهد. از این روست که مالک تکنولوژی ترجیح میدهد امتیازی را واگذار کند که شامل حق انحصاری اختراع هم باشد و صرفا به دانش فنی محدود نباشد. اطلاعات مربوط به ثبت اختراعات از این نظر، موجب گشودن شدن بازارها میشود، زیرا به علامندان نشان میدهد که چه حق امتیازهایی قابل دسترسی هستند.
پیشبینیهای فنی
تغییراتی که در فعالیتها و آمارهای مربوط به ثبت اختراعات در بخشهای معینی از صنعت رخ میدهد، میتواند به عنوان نشانهای مقدماتی از تغییرات صنعتی مورد ارزیابی قرارگیرد و به پیآیند تحولات صنعتی کمک نماید. این پیشبینیها را میتوان بر اساس ارزیابی آمارهای تفصیلی انجام داد. این گونه مطالعات را معمولا افراد به تنهایی و به صورت منفرد نمیتوانند انجام دهند، بلکه ادارات ثبت اختراعات غالبا برای این منظور تجهیز میشوند. اداره ارزیابی و پیشبینی تکنولوژی (OTAF) در ایالات متحده برای همین منظور و در داخل اداره ثبت اختراعات آمریکا به وجود آمدهاست.
پخش اطلاعات ثبت اختراعات
مدارک ثبت اختراعات حاصل اقدامات و روشهای اداری ادارات ثبت اختراع است. برای آن که اطلاعات ثبت اختراعات به صورت ابزاری برای ارتقای تحقیق و توسعه در دسترس قرار گیرد، سازماندهیهای خاصی لازم است. معمولا ادارات ثبت اختراعات، مدارک ثبت اختراع را از طریق اشتراک بعضی از بخشها و فروش نسخههای منفرد عرضه میکنند. این ادارات علاوه بر نگهداری دفاتر، به انتشار بولتنهایی هم دست میزنند. آنها دارای کتابخانههایی هستند که در آنها مجموعههایی از اسناد ثبت اختراعات در اختیار عموم قرار میگیرد.
در سال 1972، مرکز بینالمللی نمایهسازی ثبت اختراعات (INPADOC) توسط سازمان جهانی مالکیت معنوی (WIOP) و دولت اتریش تاسیس گردید. این مرکز دارای پایگاه اطلاعاتی است که در بر گیرنده اطلاعات کتابشناختی درصد بالایی از مدارک ثبت اختراعاتی است که در حال حاضر منتشر میشود. این پایگاه اطلاعاتی شامل چندین عنصر اطلاعاتی است که میتوان آنها را به دست آورد. به درخواستها و سؤالهای فردی هم پاسخ داده میشود.
در بسیاری از کشورها نیز سازمانهای خاصی برای ارتقای اطلاعات ثبت اختراعات تاسیس شده است. به عنوان مثال میتوان مرکز اطلاعات ثبت اختراعات ژاپن (JAPATIC) را نام برد که به موجب قرارداد همکاری بین دولت و بخش خصوصی به وجود آمدهاست. این مرکز، خدمات جستجوگری کامپیوتری در رشتههای تکنولوژی را بر اساس اطلاعات کتابشناختی ارائه میدهد. علاوه بر این، خدمات مرکز بین المللی نمایهسازی ثبت اختراعات (INPADOC) را نیز در ژاپن عرضه می نماید.
اطلاعات ثبت اختراعات و انتقال تکنولوژی
همان طور که گفته شد، اطلاعات ثبت اختراعات، در جریان ارتقاء و پیشرفت فنی جامعه عنصری ضروری و اجتنابناپذیر است. اما این تاکید را نباید بدان معنا گرفت که اگر کشوری مجموعه سازمان یافتهای از مدارک ثبت اختراعات کشورهای مهم صنعتی جهان را در اختیار داشتهباشد، همه تکنولوژی پیشرفته را نیز در دسترس خواهدداشت. انتقال تکنولوژی تنها از طریق انتقال مدارک فنی عملی نیست و همان طور که استاد دانشگاه برای انتقال دانش خویش نیازمند دانشگاه و دانشجویان است، نمایهسازی ثبت اختراعات نیز نیازمند نظام اطلاعاتی و استفادهکنندگانی است که به استفاده از آن قادر و علاقمند باشند.
انتقال تکنولوژی از سه جزء تشکیل میشود: ارسال مدارک فنی، آموزش کارکنان و در دسترس قرارگرفتن تجهیزات ماشین آلات تولیدی واقعی. به همین جهت است که موضوع توافقها و قراردادهایی که مالکین تکنولوژی و کشورهای در حال توسعه منعقد میکنند تنها خود تکنولوژی نیست. انتقال تکنولوژی معمولا به صورت همکاریهای صنعتی و به ویژه از طریق سرمایهگذاری در صنعت اتفاق میافتد. به طور کلی میتوان گفت که انتقال تکنولوژی فقط جنبهای از یک سلسله اقدامات بزرگتر و گستردهتر است.
بیشتر تکنولوژیهای با ارزش و قابل انتقال، در اختیار کشورهای صنعتی یعنی اقتصادهای توسعه یافتهاست. تکنولوژیها در مالکیت شرکتهای خصوصی و نه دولتها قرار دارند. از این رو هر گونه انتقال تکنولوژی مستلزم انجام مذاکراتی بین متقاضی تکنولوژی و شرکتی است که آن را در مالکیت خود دارد. این شرکتها در یک بازار رقابتی فعالیت میکنند، پس برای ادامه حیات به ناچار باید سود ببرند. این اصل چه در خود این کشورها و چه در موقعی که این شرکتها میخواهند در کشورهای در حال توسعه فعالیت نمایند، بر فعالیتهایشان حکمفرماست. سرمایهگذاری در کشورهای در حال توسعه تنها امکان سودآوری برای این شرکتها را فراهم نمیکند، بلکه امکان زیاندهی را هم به وجود می آورد. لذا جای تعجب نیست که شرکتها وقتی در کشورهای در حال توسعه سرمایهگذاری میکنند که از وجود چشمانداز سودآوری به قدر کافی اطمینان حاصل کرده باشند.
در کشورهای صنعتی غربی که این گونه شرکتهای دارای تکنولوژی فعالیت میکنند، دولتها نمیتوانند در زمینه انتقال تکنولوژی و تحت تاثیر قرار دادن تصمیمات شرکتها در این خصوص نقشی ایفا کنند. این دولتها فقط می توانند موجبات برقراری تماسها را فراهم کنند یا سرمایهگذاری شرکتها را تضمین کرده و یا اینکه به آنها اعتبارات صادراتی اعطا نمایند، اما نمیتوانند قراردادی را که به دلایل اقتصادی برای یک شرکت نامناسب است، به یک قرارداد خوب تبدیل نمایند.
از این جهت است که قیمت تکنولوژی را به طور مستقیم یا غیر مستقیم همواره باید پرداخت، زیرا دارندگان تکنولوژی توسعه و تملک را آن با هزینههای سنگینی برای خود امکانپذیر میکنند. مثالی از صنایع الکتریکی میتواند در این خصوص روشنگر باشد. در سال 1980، زیمنس که پیشرو بازار صنایع الکتریکی در آلمان به شمار میرفت، دارای درآمد فروشی معادل 12 میلیارد دلار بود، که به تنهایی بیشتر از 10 درصد کل فروش صنایع الکتریکی اروپای غربی و حدود 3 درصد فروش کل صنایع الکتریکی در سراسر جهان را شامل میشد. سرمایهگذاری این شرکت در امر تحقیق و توسعه معادل 10 درصد کل فروش آن بود. نسبت تعداد کارکنانی که در این شرکت به امر تحقیق و توسعه مشغول بودند، معادل 10 درصد کل کارکنان آن بود. دو سوم از کل هزینههای توسعه و تحقیق این شرکت صرف تحقیقات جدید پر خطر از نظر اقتصادی و یک سوم آن صرف بهبود محصولات موجود آن میگردید. سرمایهگذاریهای انجام شده در تحقیق و توسعه، بسیار فراتر از سرمایهگذاریهایی بود که در زمینه داراییهای واقعی انجام شده بود.
مطالعات انجام شده به توسط یک مؤسسه تحقیقاتی نشان میدهد که فقط حدود 60 درصد اینگونه طرحهای تحقیق و توسعه به نتایج فنی میرسند، حدود 30 درصد از آنها به تولید انجامیده و فقط 10 درصد از آنها موفقیت تجاری به بار میآورند. این ارقام نشان میدهد که تکنولوژی پیشرفته تا چه حد برای بقای یک بنگاه اقتصادی ضروری است و این که هیچ شرکتی در یک بازار رقابتی نمیتواند این تکنولوژیها را بدون قیمت و جبران هزینهها واگذار نماید. زیرا این کار وجود خود شرکت را به خطر میاندازد.
بنابراین، در مقابل تکنولوژی، باید قیمت عادلانهای پرداخت شود. کشورهای در حال توسعه برای این که از این انتقال و خرید تکنولوژی بهرهمند شوند باید از نظر مالی به بررسی تکنولوژیهای متعدد بپردازند و از نظر فنی نیز تکنولوژیهای جایگزین را ارزیابی نمایند تا مناسبترین تکنولوژی را خریداری کنند. معمولا تکنولوژیهایی که به کشورهای در حال توسعه منتقل میشوند، با نیازهای این کشورها سازگاری کامل ندارند. زیرا تکنولوژیهای مزبور همانگونه که هستند، یعنی به صورت کپی دقیقی از مدل اصلی به این کشورها منتقل میشوند. در حالی که شرایط در کشورهای خریدار ممکن است با شرایط کشورهای مالک تکنولوژی از نظر سرمایه قابل دسترسی، نیروی کار و یا منابع طبیعی کاملا متفاوت باشد.
انتخاب یک تکنولوژی سطح بالا و پیچیده و گران قیمت که صرفا به خاطر صرفهجویی در هزینه کار و دستمزد کارگران غیر ماهر طراحی شده و توسعه پیدا کردهاست، برای کشوری که دچار بیکاری گسترده نیروی کار است، انتخاب و تصمیم درستی نیست. به طور کلی انتقال تکنولوژی باید متوجه محصولات و شرایط تولیدی باشد که با محیط اجتماعی – فرهنگی کاملا متفاوت کشور خریدار سازگاری داشته باشد. این نکته را هم باید اضافه کرد که هنگامی که کارخانه شروع به تولید میکند، انتقال تکنولوژی خاتمه نیافتهاست. در قراردادهای خرید و انتقال تکنولوژی باید به نیازهای بلند مدت در زمینه خدمات مشورتی، آموزش و یادگیری، توسعه مستقل اطلاعات، نحوه اداره کارخانه تحت شرایط روز و با مشکلات غیر منتظره نیز توجه کافی بشود. حتی در پارهای موارد لازم است وظایف فرعی مثل حسابداری، انبارداری و فروش را هم در نظر داشت.
اطلاعات ثبت اختراعات به تمام این جریان انتقال تکنولوژی کمک میکند و جنبههای زیانبار و ناسازگار آن را کاهش میدهد. کشورهای در حال توسعه با استفاده از امکانات موجود در نظام ثبت اختراعات، میتوانند موقعیت خود پشت میزهای مذاکره را تقویت نمایند.
ترجمه و اقتباس از ماخذ:
The use of technological information contained in patent document, Asia Pacific Tech Monitor.
منبع: آرشيو دورههای قديمی مجله دانشمند به مدير مسئولی و سردبيری علی ميرزايی
«بنیاد علمی و فرهنگی گرامی» با شعار «گسترش دانش - اعتلای زبان» و با هدف «گسترش دانش به زبان فارسی روان» و «پاسخگویی نیازهای کاربردی جامعه ایرانی»، کوشش دارد تا با «جستجو»، «انتخاب»، «ویرایش»، «نمایه سازی» و «ارائه» مطالب علمی به زبان فارسی روان در محیط اینترنت، نسبت به افزايش رغبت مطالعه مطالب علمی و از اين طريق به گسترش دانش و اعتلای زبان فارسی در محيط اينترنت کمک کند. توضيح اين که مراد از زبان فارسی مورد اشاره در بالا، شکل نوشتاری روان و درست زبان مورد تکلم در تهران و مورد استفاده در آثار مکتوب و رسانه های کشور در زمان حال بوده و تعبيرهايی نظير «زبان خالص» و غیره مورد نظر نخواهد بود. با گسترش فناوری ارتباطات و اطلاعات و با وجود انبوه اطلاعات به ساير زبان ها در فضای مجازی اينترنت، زبان فارسی نيز بايد از طريق کاربرد درست آن، جايگاه شايسته خود را در اين فضا پيدا کند. حقوق معنوی مطالب ارائه شده در این سایت، در درجه اول متعلق به صاحبان آثار (نویسنده، مترجم و ناشر به شیوه نشر سنتی) و در درجه دوم از نظر انتخاب، اعمال وِیرایش های وِیژه، نمایه سازی، تایپ، آماده سازی و ارائه الکترونیکی آن ها، به بنیاد علمی – فرهنگی تعلق دارد. استفاده از مطالب ارائه شده در این سایت با ذکر منبع آزاد است.