مرور کلی نکات مورد توجه در تهیه و ارائه مقالات

مرور کلی نکات مورد توجه در تهیه و ارائه مقالات

یادداشت

مشروح نکات مورد اشاره در زیر، تحت عناوین خاص خود در  فهرست پیوندهای موجود در لیست «پیوندهای روزانه» در سمت چپ و همچنین ضمن ارائه چکیده آن­ها در پیوندهای موجود در  انتهای این مطلب آمده است. برای مشاهده سایر مقالات به فهرست گزیده مقالات یا  عناوین مطالب مراجعه فرمایید.

 

مقدمه

هدف این سایت دانش­افزايی (دانش حرفه­ای و غیرحرفه­ای) مراجعین از طريق ارائه مطالب علمی در همه سطوح آن، با در نظر داشتن شيوايی بيان در ارائه مطالب به زبان فارسی روان در محیط اینترنت خواهد بود. بنابراین در این سایت برای همه مردم و با هر سطحی از دانش و سواد، مطالب متنوع علمی ارائه خواهد شد. امیدوار است که مطالب این سایت به تدريج به عنوان منبعی برای مراجعه دانشجويان و پژوهشگران کشور، برای تهيه مطالب پايان­نامه­ها­ و یا مقالات و گزارش­های علمی و فنی خود باشد. بنابراين لازم است تا علاوه بر مطالب عمومی در موضوعات متنوع مورد توجه عموم، در زمينه­های تخصصی مورد نياز دانشجويان و پژوهندگان کشور نيز مطالب قابل ارائه وجود داشته باشد. در ضمن این سايت خود نيز به عنوان محلی برای قرار دادن گزيده­ای از اين مقالات و پايان­نامه­ها خواهد بود. مطالب مورد نظر، ابتدا با استفاده از روش­های طبقه­بندی کتابخانه­ای مربوطه، ارائه شده و سپس با توجه به آمار مراجعه و استفاده از آن­ها، به تدريج با روش­ طبقه­بندی موسوم به mark and park که به «طبقه­بندی مورد علاقه خواننده» (reader interest classification) نيز معروف است، طبقه­بندی خواهند گردید. این سایت به همه شاخه­های معرفت انسانی که عناوین آن­ها در بندهای بعدی اين مطلب آمده­اند، توجه خواهد داشت.

 

بررسی­ها نشان می­دهد که بخش قابل ملاحظه­ای از مراجعان حرفه­ای به اينترنت در جهان، به قصد يافتن مطالب و يا رهنمودهای مشخص علمی برای حل مسائل و مشکلات حرفه­ای خود، به آن مراجعه می­کنند. اگر چه ممکن است در مورد نحوه انجام کار­های مختلف در ساير کشورها و با ساير زبان­ها و به صورت عمده زبان انگليسی، در اينترنت مطالب يا رهنمودهای متنوعی وجود داشته باشد، ولی متأسفانه در مورد زبان فارسی منابع معتبر و مشخصی در اين زمينه در اینترنت وجود ندارد. به عنوان مثال برای پژوهنده فارسی زبانی که قصد ارائه طرحی در زمينه­ای خاص را دارد، يافتن و مطالعه مطالب در زمينه مشخصات و نقاط قوت و ضعف طرح­های مشابهی که در جهان به طور اعم و در کشور به طور اخص، اجرا شده­اند، از اهميت فوق­العاده­ای برخوردار است. دستيابی به چنين مستنداتی در مورد تجربيات در داخل کشور، در حال حاضر به راحتی ميسر نيست و يا اصلا وجود ندارد.

 

بدين خاطر، يکی از خط­مشی­های عمده در ارائه مطالب علمی به زبان فارسی در اینترنت می­تواند شامل ارائه مطالب و مستندات مبتنی بر تجربیات عملی در مورد کارهای انجام شده توسط خود، در قالب مقالاتی باشد که در محیط اینترنت به «مقاله سفيد» (white paper) موسوم هستند. همچنین برای دانش­افزايی عملی و نظری مراجعين نیز باید مقالاتی در زمينه­ مطالب پايه علمی در قالب مقالات موسوم به «مقاله کتابخانه­ای» (library article) ارائه گردد. هر نظر و فکر جديد علمی و فنی نیز می­تواند در قالب مقالات موسوم به «مقاله پژوهشی» (research article) ارائه شود. شرح مختصر هر کدام از انواع مقالات در بندهای زیر و مشروح آن­ها در مقالات جداگانه آمده است.

 

شاخه­های اصلی

شاخه­های اصلی مطالب قابل ارائه در سايت بر اساس طبقه­بندی­های معمول کتابخانه­ای و با تجديدنظرهايی جهت استفاده از آن­ها در محيط الکترونيک و متناسب با فعاليت­های سایت، به شرح زير قابل بيان است:

0 – ساير، عمومی، غير قابل طبقه­بندی در ساير شاخه­ها

1 – فلسفه و روان­شناسی

2 – مذاهب، کتب و اماکن مقدس

3 – علوم اجتماعی

4 - زبان­ها

5 – علوم

6 – تکنولوژی

7 – فرهنگ، هنرها و سرگرمی

8 – ادبيات

9 – تاريخ و جغرافيا

 

انواع مقالات قابل ارائه در سایت

عملی: مقاله سفید - White  Paper

«مقاله سفید» حاوی بیان مسئله یا مشکلی خاص در کنار ارائه یک یا چند راه حل مشخص علمی و قابل عمل برای حل آن مشکل، از زبان شخص یا اشخاصی است که خود راه­های مختلفی را در یک زمینه مشخص تجربه کرده و به «بهترین راه از بین راه­های موجود» (best practices) در آن زمینه مشخص رسیده­اند.

 

طرح کلی مقالات سفید

· مقدمه

· شرح موضوع مسئله و مشکل مورد بحث مقاله سفید

· شرح  مورد تجربه­ عملی نویسنده مقاله

· مسائل و مشکلات تجربه شده نویسنده مقاله به تفکیک:

1. شرح مسئله و مشکل با تأکید روی نقاط درد

2. راه­حل­های ممکن و مزایا و معایب هر یک

3. بهترین راه حل تجربه شده توسط نویسنده مقاله

4. شرایط لازم برای موفقیت بهترین راه حل تجربه شده از نظر نویسنده مقاله

· نتیجه­گیری

· منابع و مراجع استفاده شده

 

عملی-نظری: مقاله کتابخانه­ای - Library Article

«مقاله کتابخانه­ای» شامل تمامی انواع مقالاتی است که به نظر می­رسد مطالب ارائه شده در آن برای خواننده مفید، جالب و آموزنده هستند. با این توصیف، تمامی مقالات در مجلات سنتی یا الکترونیکی علمی یا فنی می­توانند از نوع این مقالات دسته­بندی شوند.

 

طرح کلی مقالات کتابخانه­ای

نظر به این که مقالات کتابخانه­ای نقطه میانه مقالات سفید و پژوهشی تلقی می­شوند، با توجه به تنوع موضوعات مورد بحث در آن­ها، می­توان ترکیبی از قالب­های ارائه شده برای هر مقاله به­ طور کلی و مقالات سفید و پژوهشی را به کار برد. در هر صورت، طرح کلی این مقالات نیز باید شامل موارد زیر باشد:

· مطالب آغازی: معرفی موضوع و  حواشی آن، زمینه، سوابق و غیره

· بدنه مقاله:بحث اصلی مقاله اعم از موضوع مورد بحث، مشکل، پژوهش یا غیره

· مطالب پایانی: نتیجه­گیری، ضمائم، منابع مورد استفاده و غیره

 

نظری: مقاله پژوهشی: Research Article

«مقاله پژوهشی» مقاله­ای است که مطالب ارائه شده در آن شامل یافته­ها، مشاهدات و نظرات تهیه کننده مقاله باشد. به بیان دیگر، مقاله پژوهشی باید علاوه بر انعکاس نظرات سایرین در جهت توجیه و تأیید نظرات جدید ارائه شده در آن، منعکس کننده نقطه نظرات و عقاید شخصی تهیه کننده آن در زمینه موضوع مورد بحث نیز باشد.

 

طرح کلی مقالات پژوهشی

• انتخاب عنوان مناسب پرای پژوهش انجام شده، تهیه چکیده و کلیدواژه­ها
• مقدمه، شامل معرفی موضوع پژوهش و اهمیت آن
• اشاره به دانش موجود در زمینه پژوهش انجام شده و این که چه کاری انجام شده و چه کاری باید انجام شود و چه سؤالاتی نیازمند پاسخ هستند.
• شرح کامل پژوهش انجام شده و اهداف آن با اشاره به روش و تکنیک­های به کار گرفته شده در پژوهش
• شرح خلاصه­ای از نتایج پژوهش و مقایسه آن­ها و تاکید بر موارد قابل توجه از نظر انجام دهنده پژوهش و یافته­های غیر منتظره آن
• بحث، شامل نتایج پژوهش و پاسخ سؤال­های آن
• نتیجه­گیری از بحث، شامل اشاره به یافته­های جدید و پژوهش­های جدیدی که در زمینه مربوطه می­توانند انجام شوند.
• منابع و مراجع مورد استفاده

 

موارد رعایت شده در تهیه مقالات

جهت مؤثر و کارآ بودن مطالب قابل ارائه در سايت، قالب­های معينی برای انواع مطالب و مقالات تدبير شده که مشروح آن­ها در مقالات مربوطه آمده است. برای ارائه انواع مقالات با مشخصات کلی عنوان شده در بالا، سه سطح مشخص «چکيده» (abstract)، «خلاصه» (summary) و «مشروح» (detail) در نظر گرفته شده است.

 

طرح کلی صفحه اول مقالات

بالای صفحه  شامل:

• عنوان مقاله
• نویسنده/ نویسندگان و مترجم/ مترجمان
• آدرس­های پست الکترونیکی نویسنده یا نویسندگان و مترجم یا مترجمان
• تاریخ تهیه - شماره نسخه (در صورت در جریان تکامل بودن مقاله)
• ارسال کننده - تاریخ ارسال
• موضوع اصلی - موضوع فرعی
• سه کلیدواژه اصلی به ترتیب اهمیت - سه کلیدواژه فرعی به ترتیب اهمیت

 

وسط صفحه شامل:

چکیده مقاله

مراحل تهیه چکیده:

1. خواندن اصل مقاله حداقل یک بار به صورت کاملا دقیق و در صورت امکان چندین بار
2. استخراج کلمات کلیدی یا ”کلیدواژه“ های به کار رفته در اصل مقاله به عنوان شاخص محتوای آن مقاله
3. تعیین کلمات کلیدی یا کلیدواژه­های با بیشترین کاربرد در اصل مقاله در مقایسه آن­ها با همدیگر
4. تنظیم تعداد معدودی جمله در قالب یک یا چند پاراگراف، با استفاده از کلیدواژه­های با بیشترین کاربرد در اصل مقاله، به نوعی که این جملات در کل، مبین کلی محتوای مقاله باشند.
5. بازبینی چکیده تهیه شده و کوتاه، مختصر و فشرده کردن جملات و پاراگراف­ها با جایگزینی کلمات کوتاه­تر به جای کلمات بلندتر، نظیر جایگزینی "برای" به جای "به منظور این که" و غیره.
6. ادامه کوتاه، مختصر و فشرده کردن چکیده تهیه شده در مرحله اول، از طریق ادغام جملات و پاراگراف­ها و خلاصه و فشرده کردن جملات و پاراگراف­ها برای دستیابی به چکیده نهایی

 

پایین صفحه شامل:

سوابق ایجاد و اعمال تغییرات در مقاله، در صورتی که مقاله­ گروهی تهیه شده و نهایی شدن آن شامل اعمال نظرات توسط افراد مختلف بوده باشد.

شامل جدولی به شکل زیر: 

تاریخ       شماره نسخه         نام اعمال کننده       موارد اعمال شده در مقاله

تاریخ       شماره نسخه         نام اعمال کننده       موارد اعمال شده در مقاله

تاریخ       شماره نسخه         نام اعمال کننده       موارد اعمال شده در مقاله

تاریخ       شماره نسخه         نام اعمال کننده       موارد اعمال شده در مقاله

 

حداکثر حجم مطلب

10 صفحه A4  بدون در نظر گرفتن حجم چکیده و خلاصه

سعی شده که مقالات حتی­الامکان کوتاه و با بیشترین محتوای ممکن و  مورد نظر نویسنده، در یک قسمت و حد اکثر در 10 صفحه­ تهیه شوند. در صورتی که حجم مطلب از 10 صفحه بیشتر بوده، سعی شده که مطالب به صورتی تنظیم شوند که با  بخش­بندی آن، کل مطلب به صورت چند مقاله پشت سرهم و تا حد امکان مستقل از هم، قابل ارائه باشد. با این وجود برخی از مقالات نیز با صفحات بیشتری ارائه شده­اند.

 

فرم نام­گذاری فایل مربوط به مقاله

کد موضوع اصلی - عنوان مقاله به فارسی

در صورتی که مقاله دارای یک قسمت باشد، نام­گذاری به روش فوق کافی خواهد بود. در صورتی که مقاله دارای قسمت­های پشت سرهم باشد، باید شماره قسمت نیز به صورت زیر به انتهای آن افزوده شود:

کد موضوع اصلی - عنوان مقاله به فارسی - شماره ترتیب قسمت مقاله از 01 تا 99.

 

محیط و قلم

 Word 2003 یا بالاتر، قلم Tahoma، اندازه قلم 12، عنوان بخش­ها با همان قلم و اندازه، به صورت Bold - Italic .

 

تهیه خلاصه

همان­طور که در بالا نیز اشاره شد، توصیه شده که برای مقالات علاوه بر چکیده که باید تهیه شده و در اول مقاله بیاید، بهتر است خلاصه نیز تهیه شود و با همان نام فایل قبلی و با قراردادن «00» به جای شماره ترتیب در انتهای آن به صورت زیر، در فایل جداگانه­ای قرار گیرد:

کد موضوع اصلی - عنوان مقاله به فارسی-00

برای تهیه خلاصه یک مقاله، ابتدا باید بر اساس آنچه که در مورد تهیه چکیده گفته شد، برای هر بخش اصلی از مقاله چکیده تهیه کرد و سپس با کنار هم قرار دادن آن­ها به ترتیب بخش­های مقاله، به خلاصه اصل مقاله رسید.

 تمهيدات مربوط به خط، املاء و انشاء فارسی در اینترنت

يکی از اصولی که رعايت آن­ها باعث زيبايی، درستی و روانی نوشته­های مقالات می­شود، رعايت نکات معينی در خط، املاء و انشاء نوشته­ها، تحت عنوان «تمهيدات مربوط به زبان فارسی» در مورد شکل و محتوای مطالب در یک مقاله است. حصول این موارد در کنار هم، در نهايت منجر به درک درست و صحيح مطالب و لذت بردن از مطالعه آن خواهد شد. لازمه دسترسی به اهداف بالا، وجود توافقی همگانی روی موارد قابل رعايت عمومی در زمينه خط، املاء و انشاء مقالات قابل تهيه برای اینترنت است. رعايت تمهيدات مربوط به زبان فارسی در مقالات قابل ارائه از طريق اینترنت، رعايت مواردی در موضوعات زير در تهيه آن­ها است:

• خط: موارد مربوط به نوشتن کلمات و اجزاء  قبل يا بعد آن­ها، از قبيل جدا يا سرهم نوشتن کلمات و اجزاء آن­ها و نيز نحوه نشانه­گذاری در داخل متن و غيره
• املاء: رعايت موارد درست کلمات در جای خود که گاه دارای اشکال رايج غلط يا غير دقيق هستند و اجتناب از غلط­های املائی مصطلح و کاربرد کلمات به جای همديگر، نظير «بخشودن» به معنی عفو کردن و «بخشيدن» به معنی هديه کردن
• انشاء: رعايت نکات دستوری در نوشتن جملات و ساده و روان نوشتن آن­ها، طوری که در هنگام خواندن، متن دچار سکته­های پی در پی نشود.

انواع کلی مقالات علمی و اصول کلی تهیه آن ها برای محیط اینترنت 

در عصر تکنولوژی اطلاعات مفهوم باسواد بودن، علاوه بر داشتن توان استفاده از دانش و اطلاعات نظير قبل، توانايی تفسير اطلاعات موجود و مشارکت در توليد دانش و اطلاعات جديد بر مبنای دانش­ و اطلاعات قبلی نيز می­باشد. يکی از روش­های رايج در اينترنت در اين زمينه، مشارکت همگانی در ايجاد و انتشار دانش و اطلاعات در همه زمينه­های معرفت بشری به صورت الکترونيکی و توليد دانش و اطلاعات جديد بر اساس دانش و اطلاعات قبلی است. از آنجا که «نوشتن» برعکس «خواندن» فعاليتی خلاق است، بدين خاطر «نوشتن مشارکتی» امروزه يکی از ابزارهای قدرتمند آموزشی تلقی می­شود. «نوشتن» به منزله ابزاری برای يادگيری، نيازمند برقراری ارتباطی سيستماتيک با دانش و اطلاعات قبلی است. به علاوه، «نوشتن» به منزله ابزاری است که نويسنده با توسل به آن، فکر، دانش و اطلاعات خود در زمينه موضوع مورد نگارش را سازمان­دهی کرده و نظم می­بخشد. فهم عميق در مورد يک موضوع معين ممکن است تنها با نوشتن در باره آن موضوع به دست آيد. بر اساس دیدی کلی که مناسب جامعه مخاطب در اینترنت باشد، انواع مقالات علمی قابل ارائه به شرح زير قابل تجريد است:

• مقاله سفيد - white Paper: مقالات حاوی دانش و تجربه عملياتی شده در يک زمينه مشخص اجرايی
• مقاله کتابخانه­ای – Library Article: مقالات در زمينه­های مختلف از قبيل مطالب پايه و هر نوع مطلب حاوی اطلاع­رسانی ديگر
• مقاله پژوهشی – Research Article: مقالات حاوی نتايج حاصل از يک پژوهش و تحقيق مشخص علمی قبلا انجام شده

دستورالعمل کلی تهيه مقاله علمی برای محیط اینترنت 

این مقاله به صورت مراحل گام به گام به شرح مراحل مختلف یک دستورالعمل کلی و عام برای تهيه هر نوع مطلب و مقاله برای محیط اینترنت، می­پردازد. در این دستورالعمل، مواردی از قبیل شرح «جزئیات» (detail) شامل مطالب آغازی، مطالب بدنه و مطالب پايانی مقاله، تهیه «چکیده» (abstract)، تهیه «خلاصه» (summary) و «قالب/ شکل ظاهری» (format) مقالات (به خصوص قالب صفحه اول آن­ها) مورد شرح و بسط قرار داده شده است.

دستورالعمل تهيه مقاله سفید برای محیط اینترنت 

این مقاله به صورت مراحل گام به گام به شرح مراحل مختلف دستورالعمل برای تهيه مقاله سفید برای محیط اینترنت، می­پردازد. در این دستورالعمل، مواردی از قبیل یک مسئله و مشکل معین و نحوه شرح و حل آن، نقاط درد مسئله و مشکل از نظر خواننده، بهترین اعمال قابل انجام در مورد یک مسئله یا مشکل، مورد شرح و بسط قرار گرفته است.

دستورالعمل تهيه مقاله کتابخانه ای برای محیط اینترنت 

این مقاله به صورت مراحل گام به گام به شرح مراحل مختلف دستورالعمل برای تهيه مقاله کتابخانه­ای برای محیط اینترنت، می­پردازد. در این دستورالعمل، مواردی از قبیل نحوه ارائه مطلب و تأکید روی انتظارات خوانندگان این قبیل مقالات، مورد شرح و بسط قرار گرفته است.

دستورالعمل تهيه مقاله پژوهشی برای محیط اینترنت 

این مقاله به صورت مراحل گام به گام به شرح مراحل مختلف دستورالعمل برای تهيه مقاله پژوهشی برای محیط اینترنت، می­پردازد. در این دستورالعمل، مواردی از قبیل اشاره به موضوع تحقیق، سوابق موجود در زمینه تحقیق، روش انجام و نیز نتایج به دست آمده از تحقیق، مورد شرح و بسط قرار گرفته است.

 چکیده، خلاصه و اصل مقالات برای اینترنت

به منظور ايجاد فرصت مطالعه برای کليه علاقمندان و نيز هر چه بيشتر قابل استفاده کردن مطالب و مقالات تهيه و ارائه شده از طريق اینترنت، لازم است تا در کنار تهيه اصل و مشروح یک مطلب يا مقاله، «چکيده» (abstract) و «خلاصه» (summary) آن نيز به شرحی که در اين مقاله آمده است، تهيه شود. در اين صورت، علاقمندان ابتدا با دستيابی و مطالعه چکيده و در صورت ايجاد رغبت از طريق چکيده، با مراجعه به خلاصه و در نهايت در صورت علاقمند شدن به مطالعه مشروح مقاله، می­توانند به آن دستيابی کنند. با ايجاد امکانات لازم، اين نحوه تدريجی دستيابی به اصل يک مطلب تحت عنوان «سلسله مراتب دسترسی» به يک مطلب يا مقاله، در محیط اینترنت قابل عمل خواهد بود.

دستورالعمل تهيه چکيده مقاله برای اینترنت

این مقاله به صورت مراحل گام به گام به شرح مراحل مختلف دستورالعمل برای تهيه چکيده مقالات برای محیط اینترنت، می­پردازد. «چکيده» مقاله بيان فشرده محتوای مقاله با سبکی برگرفته از اصل مقاله است. چکيده بايد بدون هيچ تفسير اضافی يا انتقادی بر اصل مقاله تهيه شود و مطالب مهم و کليدی مقاله را بدون رعايت ساختار اصل مقاله، در برگيرد. فشردگی مطلب، بايد ضمن حفظ نکات و مطالب مهم و کليدی اصل مقاله صورت گيرد. در تهيه چکيده صحت، درستی و امانت در انعکاس مطالب اصل مقاله و اجتناب از آوردن مطالب خارج از اصل مقاله بايد همواره مد نظر باشد. مطالب ارائه شده در قالب چکيده بايد واضح، روشن و خالی از ابهام باشند.

دستورالعمل تهيه خلاصه مقاله برای اینترنت 

این مقاله به صورت مراحل گام به گام به شرح مراحل مختلف دستورالعمل برای تهيه خلاصه مقالات برای محیط اینترنت، می­پردازد. «خلاصه» يک مقاله ، بيان کوتاه محتوای مقاله با سبکی برگرفته از اصل مقاله و با حفظ ساختار اصل مقاله از نظر بخش­بندی­های اصلی آن است. خلاصه بايد بدون هيچ تفسير اضافی يا انتقادی بر اصل مقاله تهيه شود. در خلاصه يک مقاله هر بخش خلاصه شده در مقايسه با بخش مربوطه در اصل مقاله بايد کوتاه، مختصر و در عين حال گويا باشد. در ارائه مطالب در قالب خلاصه بايد صحت، درستی و امانت در انعکاس مطالب اصل مقاله و اجتناب از آوردن مطالب خارج از اصل مقاله و در عين حال واضح، روشن و خالی از ابهام بودن آن همواره مد نظر باشد.

نوشتن مشارکتی مقاله و شماره گذاری نسخ متفاوت آن در اینترنت 

در کار گروهی و نوشتن مشارکتی، مقاله در حال ايجاد، جهت تکميل مطالب بايد همواره در معرض نظرخواهی ساير افراد گروه قرار گيرد. به منظور سامان­دهی به اعمال تغييرات در نسخ مختلف يک مقاله در حال ايجاد با کار گروهی که نهايی شدن آن­ مستلزم طی مراحل تکاملی در جريان توليد آن­ است، «سيستم شماره­گذاری نسخ» (Version Numbering System = VNS) به شرح مطالب اين مقاله، ارائه می­شود.